Najlepszy termin pobierania sadzonek zależy od fazy wzrostu rośliny i rodzaju pędu. Zielone pobiera się wiosną oraz na początku lata, półzdrewniałe latem, a zdrewniałe jesienią i zimą. Ważniejszy od konkretnej daty jest wygląd pędu, pogoda oraz możliwość zapewnienia sadzonkom wilgotnego, ale przewiewnego środowiska.
Kiedy najlepiej pobierać sadzonki?
Sadzonka jest fragmentem rośliny, który musi przetrwać do czasu wytworzenia korzeni. Dlatego termin cięcia dobiera się do stopnia dojrzałości pędu. Bardzo młody pęd szybko traci wodę i wymaga wysokiej wilgotności, natomiast pęd zdrewniały jest odporniejszy, ale zwykle ukorzenia się wolniej.
W praktyce wyróżnia się trzy podstawowe typy sadzonek: zielne, półzdrewniałe i zdrewniałe. Ich termin pobierania wynika z fizjologii rośliny, a nie ze sztywnego kalendarza. W chłodniejszym regionie zabieg może wypaść później, a po upalnej wiośnie – wcześniej.
Terminy pobierania według typu sadzonki
Poniższe zestawienie pokazuje orientacyjne terminy i grupy roślin, dla których dana metoda jest często stosowana:
| Typ sadzonki | Termin pobierania | Przykłady roślin |
|---|---|---|
| Zielna | Wiosna i wczesne lato | Pelargonia, niektóre byliny, młode pędy krzewów |
| Półzdrewniała | Czerwiec–sierpień, czasem początek września | Pęcherznica, hortensja, krzewuszka, bukszpan, wrzosy, bluszcz |
| Zdrewniała | Październik–marzec, w okresie bezlistnym i bez mrozu | Porzeczka, ligustr, dereń, forsycja, wierzba, winorośl |
Sadzonki zielne i półzdrewniałe – wiosna oraz lato
Jak rozpoznać właściwy pęd?
Sadzonki zielne pobiera się z młodych, miękkich przyrostów wiosennych lub wczesnoletnich. Są delikatne, łatwo więdną i intensywnie tracą wodę przez liście. Z tego powodu trzeba je szybko umieścić w podłożu oraz zapewnić im wysoką wilgotność powietrza.
Sadzonka półzdrewniała jest bardziej wytrzymała. Jej dolna część zaczyna twardnieć, ale wierzchołek pozostaje zielony i elastyczny. Taki stan pędu najczęściej pojawia się od czerwca do sierpnia. To dobry moment dla wielu krzewów liściastych, ponieważ materiał nie jest już tak wiotki jak wiosną, a jednocześnie zachowuje zdolność do tworzenia korzeni.
Dobrym przykładem jest pęcherznica kalinolistna. Przy pobieraniu sadzonek warto zostawić co najmniej trzy, a najlepiej cztery węzły, czyli miejsca, z których wyrastają liście. Dolny fragment umieszcza się w podłożu, a na górze pozostawia niewielką liczbę liści.
Jakie warunki zwiększają szanse na ukorzenienie?
Prace najlepiej wykonywać rano, gdy opadnie rosa, ale zanim nadejdzie upał. Roślina mateczna powinna być zdrowa i dobrze nawodniona. Po pobraniu sadzonki ustaw w miejscu z rozproszonym światłem. Bezpośrednie słońce szybko nagrzewa liście i podłoże, co może doprowadzić do więdnięcia albo gnicia.
Podłoże powinno być lekkie i przepuszczalne, na przykład złożone z torfu oraz piasku, perlitu lub drobnego żwiru. Wilgotność powietrza można utrzymać w mini-szklarence wykonanej z przezroczystej butelki, woreczka foliowego albo pojemnika z pokrywą. Osłonę trzeba jednak regularnie wietrzyć. Skraplanie wody i brak cyrkulacji sprzyjają pleśni oraz chorobom grzybowym.
Sadzonki zdrewniałe – jesień i zima
Sadzonki zdrewniałe pobiera się z jednorocznych, zdrowych pędów roślin znajdujących się w stanie spoczynku. Najczęściej robi się to po opadnięciu liści, od października do marca. W przypadku roślin mniej odpornych na mróz lepiej zakończyć cięcie jesienią, zanim nadejdą silne przymrozki. Gatunki wytrzymałe można ciąć później, ale tylko podczas odwilży.
Nie pobieraj sadzonek zdrewniałych podczas mrozu. Zamarznięte tkanki są kruche, a rana po cięciu goi się gorzej. Wybieraj proste pędy bez liści i rozgałęzień. Zwykle przygotowuje się odcinki długości około 15–20 cm, z kilkoma dobrze rozwiniętymi pąkami.
Ta metoda sprawdza się szczególnie w przypadku wielu drzew i krzewów liściastych zrzucających liście na zimę, takich jak porzeczki, ligustr, forsycja, dereń, pęcherznica, wierzba czy winorośl. Trudniejsze bywają rośliny o bardzo twardym drewnie, między innymi berberys, głóg i ostrokrzew.
Jak przechować materiał do wiosny?
Po pobraniu sadzonki można umieścić w wilgotnym piasku i przechowywać w chłodnym miejscu, na przykład w garażu, piwnicy, zimnym inspekcie lub nieogrzewanej szklarni. Temperatura powinna pozostawać niska, ale dodatnia, a podłoże nie może całkowicie wyschnąć.
Drugim rozwiązaniem jest dołowanie sadzonek w ogrodzie. W takim przypadku należy zabezpieczyć je przed mrozem i wysuszającym wiatrem warstwą liści oraz gałązkami iglaków. Wiosną, gdy ziemia rozmarznie, sadzonki można posadzić w przepuszczalnym podłożu. Rośliny liściaste i iglaste nie mają identycznego kalendarza. Żywotniki, cyprysiki i jałowce najczęściej pobiera się pod koniec lata lub na początku jesieni, gdy tegoroczne pędy są częściowo zdrewniałe.
Jak przygotować sadzonkę do ukorzeniania?
Do pracy potrzebujesz ostrego, czystego noża albo sekatora, doniczki z odpływem, przepuszczalnego podłoża, wody i ewentualnie ukorzeniacza dobranego do rodzaju sadzonki. Narzędzia warto zdezynfekować przed cięciem, zwłaszcza gdy pobierasz materiał z kilku roślin.
Przygotowanie sadzonki przebiega w następującej kolejności:
- Wybierz zdrowy, nieuszkodzony pęd i wykonaj dolne cięcie tuż pod węzłem.
- Usuń miękki wierzchołek oraz dolne liście, pozostawiając niewielką liczbę liści na górze.
- Jeśli liście są duże, skróć ich blaszki, aby ograniczyć parowanie, ale nie uszkodź węzłów.
- Dolny koniec oprósz ukorzeniaczem zgodnie z instrukcją preparatu, bez wcześniejszego moczenia pędu.
- Patyczkiem wykonaj otwór w podłożu, włóż sadzonkę i delikatnie dociśnij ziemię wokół niej.
- Podlej oszczędnie, ustaw pojemnik w jasnym miejscu bez bezpośredniego słońca i zapewnij wilgotne powietrze.
Cięcie pod węzłem zwiększa szansę na powstanie korzeni w jego pobliżu. W miejscu rany może najpierw utworzyć się kallus, czyli tkanka przyranna, z której później rozwijają się korzenie. Ukorzeniacz może wspomóc ten proces, ale nie zastąpi zdrowego materiału, właściwego terminu ani higieny.
Nie zalewaj sadzonek. Podłoże powinno być wilgotne, lecz mieć dostęp powietrza. Jeśli używasz mini-szklarenki, wietrz ją regularnie. Po pojawieniu się nowych liści zdejmuj osłonę stopniowo, aby roślina przyzwyczaiła się do niższej wilgotności.
Co decyduje o powodzeniu?
Najważniejsza jest obserwacja pędu. Zielony i miękki materiał pobieraj wiosną lub na początku lata, częściowo zdrewniały latem, a całkowicie zdrewniały w okresie spoczynku rośliny. Cięcie wykonuj podczas bezmroźnej pogody, używaj czystych narzędzi i nie dopuszczaj do przesuszenia sadzonek.
Nie zawsze trzeba działać według konkretnego dnia kalendarza. Stan pędu, kondycja rośliny matecznej oraz możliwość utrzymania wilgotności i przewiewu są ważniejsze niż sama data. Ukorzenianie wymaga cierpliwości, szczególnie w przypadku sadzonek zdrewniałych.
